De uitrol van publieke laadinfrastructuur staat onder druk door netcongestie en het nieuwe prioriteringskader. Tijdens een kennis- en brainstormsessie bij EVConsult in Amsterdam kwamen overheden, netbeheerders en marktpartijen samen om één centrale vraag te beantwoorden: hoe houden we de transitie naar elektrisch vervoer gaande als netcapaciteit niet langer vanzelfsprekend is?

De conclusie van de middag is helder: de uitdaging is groot, maar de oplossingsrichting ligt binnen bereik, mits partijen anders gaan denken en intensiever samenwerken.

Van groei naar schaarste

Waar de afgelopen jaren de uitrol van laadpalen vooral draaide om opschalen en bijplaatsen, verandert het speelveld fundamenteel. Met de invoering van het maatschappelijk prioriteringskader verdwijnt per 1 juli 2026 de gereserveerde capaciteit voor kleinverbruikers en komen alle aanvragen op één wachtrij. Het oplossen van de wachtrij gebeurt niet meer op volgorde van welke aanvraag als eerst kwam, maar op basis van maatschappelijke waarde.

Publieke laadinfrastructuur krijgt in de nieuwe situatie geen prioriteit.

“Het prioriteringskader is geen oplossing voor netcongestie,” benadrukte Dieuwertje Keizer, portfoliomanager Beleid, Regulering en Communicatie bij Netbeheer Nederland, tijdens haar presentatie. “Het is een manier om schaarste eerlijk te verdelen. Maar er moet wél capaciteit zijn om te verdelen.”

Voor de gemeenten en provincies die aanwezig waren tijdens het event is de impact van die schaarste direct voelbaar. De vraag is niet langer óf er laadpalen nodig zijn, maar of ze nog aangesloten kunnen worden.

Praktijk onder druk

In delen van Nederland geldt inmiddels een aansluitstop en staan nieuwe aanvragen op de wachtlijst. Tegelijk groeit het aantal elektrische voertuigen onverminderd door.

“Wij willen blijven uitbreiden,” zei Bart-Jan Merkx, contractmanager bij Laadwerk, “maar we lopen tegen de grenzen van het net aan. En dat raakt direct onze concessies en de business case daarachter.”

Tegelijkertijd is er nog ruimte in het systeem, alleen niet op de manier waarop die tot nu toe werd benut. Het bestaande netwerk van duizenden laadpalen heeft gemiddeld nog capaciteit over, maar die wordt niet optimaal gebruikt.

Flexibiliteit als sleutel

Een belangrijk thema dat gedurende de hele middag terugkwam: flexibiliteit.

Netcongestie blijkt in de kern een piekprobleem. Het net raakt niet overbelast door totale vraag, maar door gelijktijdigheid. Door slimmer te laden – buiten piekuren of met variabel vermogen – kan aanzienlijk meer capaciteit worden benut.

“Je legt ook geen tienbaans snelweg aan voor drie drukke dagen per jaar,” stelde Bram Leusink, managing consultant bij EVConsult. “Het gaat erom hoe je het bestaande systeem slimmer gebruikt.”

Concrete voorbeelden laten zien dat dit geen theorie is. In pilots waarbij laadvermogen tijdelijk werd verlaagd, konden meerdere megawatts aan capaciteit worden vrijgemaakt.

Daarnaast kwam in de paneldiscussie naar voren dat laadinfrastructuur niet alleen geraakt wordt door netcongestie, maar in sommige gevallen ook juist kan helpen om die te verzachten. Met name bij congestie die ontstaat door het opwekken van stroom, kan slim laden een rol spelen door de vraagpiek te verschuiven naar momenten met veel duurzame opwek.

Tegelijkertijd wordt gewerkt aan afspraken om nieuwe netaansluitingen voor publieke laadinfrastructuur onder zogeheten non-firm voorwaarden toch mogelijk te maken: aansluitingen waarbij vermogen niet altijd volledig gegarandeerd is. Dat biedt nog geen zekerheid, maar wel perspectief.

Blinde vlek: laden achter de meter

Opvallend in de discussie was de nadruk op een vaak onderbelicht deel van het systeem: laden buiten het publieke domein.

Hoewel publieke laadpalen vaak centraal staan in beleid, bevindt het grootste deel van de laadinfrastructuur zich achter de meter: bij bedrijven, parkeergarages en woningen.

“Daar zit een enorme hoeveelheid flexibiliteit,” werd vanuit het panel benadrukt. “Maar daar sturen we nog nauwelijks op.”

Slimme energiecontracten, thuisladen in combinatie met zonne-energie en lokale energiesystemen bieden volgens deelnemers kansen om die flexibiliteit te ontsluiten, vaak sneller dan in het publieke domein mogelijk is.

Van bijplaatsen naar beter benutten

Tijdens het interactieve deel van de middag gingen deelnemers zelf aan de slag met mogelijke oplossingen. Daarbij verschoof de focus zichtbaar: van het toevoegen van nieuwe laadpunten naar het beter benutten van bestaande capaciteit.

Veelgenoemde oplossingsrichtingen waren:

• Het bijplaatsen van laadpunten op bestaande aansluitingen (zogenaamde satellietpalen)
• Het beter benutten van bestaande private aansluitingen
• Het toepassen van netbewust laden en flexibele contracten
• Het verhogen van de bezettingsgraad van bestaande laadinfra

Toch zijn deze oplossingen niet zonder uitdagingen. Contractuele beperkingen, business cases en technische randvoorwaarden maken implementatie complex.

“De techniek is vaak het probleem niet,” merkte een deelnefmer op. “Het zit in hoe we het organiseren.”

Samenwerking als randvoorwaarde

Wat de middag vooral duidelijk maakte, is dat geen enkele partij dit vraagstuk alleen kan oplossen.

Netbeheerders, overheden en marktpartijen zijn sterk van elkaar afhankelijk. Oplossingen op het ene niveau hebben direct effect op het andere. Tegelijkertijd bestaan er nog grote verschillen in werkwijzen, processen en tempo.

“Volgens mij moeten we stoppen met allemaal onze eigen pilots doen,” stelde een deelnemer. “We weten vaak al wat werkt, nu moeten we het samen opschalen.”

Sfeer: urgentie én energie

De sfeer tijdens de sessie was opvallend open. Tussen de inhoudelijke discussies door ontstonden informele gesprekken bij de koffie, waar een barista met gepersonaliseerde koffies voor een luchtig moment zorgde.

Die combinatie van urgentie en enthousiasme kenmerkte de dag. De problematiek is complex, maar er is ook een duidelijke wil om samen vooruit te komen.

“Het voelt soms als een probleem waar je geen grip op hebt,” vatte een deelnemer samen. “Maar vandaag zie je dat er wél degelijk oplossingen zijn, als we ze samen oppakken.”

Van inzicht naar actie

Aan het einde van de middag werd deelnemers gevraagd wat zij meenemen.

De antwoorden varieerden, maar een aantal lijnen kwam duidelijk naar voren:

• De noodzaak om flexibiliteit beter te benutten
• Het belang van samenwerking en kennisdeling
• De urgentie om sneller van pilot naar schaal te gaan
• De rol van gedrag en marktprikkels in de oplossing

Of, zoals één van de deelnemers het verwoordde: “De oplossingen zijn er. Nu moeten we vooral zorgen dat we tempo maken.”

Vervolg

EVConsult werkt de opbrengsten van de sessie verder uit en deelt deze met deelnemers en andere geïnteresseerden. De inzichten worden daarnaast meegenomen in lopende projecten en adviezen.

De belangrijkste boodschap van de dag: De energietransitie stopt niet door netcongestie, maar vraagt wel om een andere aanpak.